Otizmde Eğitim Şart; Peki Nasıl?..

 

Farklı disiplinlerde incelenebilen özel bir olgu olan otizmde tanı ve tedavinin yanı sıra otistik çocuğun yaşam kalitesinin arttırılması adına eğitim de önemlidir. Konuya bir de Eğitim Psikolojisi Uzmanı Halime Tosun’un gözünden bakalım istedik. İşte satırlarımıza yansıyanlar…

Sosyal iletişim becerilerinin temeli bebeklikte anne ile kurulan göz teması ve gülümseme ile atılır. Daha sonra bu beceriler artarak ve çeşitlenerek çoğalır.  Otistik çocuklarda ise durum farklıdır. Bu çocuklar sosyal iletişime girmede zorlanırlar. Anne tarafından başlatılan iletişime cevap vermezler. Duyguları, yüz ifadelerini ve davranışları anlayamazlar. Bu noktada bebekleri iyi gözlemlemek ve  şüphelenilen durumlarda  uzman görüşü almak çok kıymetlidir.

Hem sözel ve hem sözel olmayan iletişim becerilerinin eksikliğinin yanı sıra kısıtlı ilgi alanları ve tekrarlayıcı hareketler de otizme eşlik edebilir. Dolayısıyla gelişim takibi oldukça değerlidir. Her çocuğun ayına ,yaşına göre sergilemesi gereken  gelişim özellikleri takip edilmelidir. 6 aylık bir bebek hala annesini tanımıyor ve gülmüyorsa, 1 yaşını geçtiği halde işaret ile göstermiyorsa, adı söylendiğinde bakmıyorsa, göz kontağı kurmaktan kaçınıyorsa daha derinlemesine bir değerlendirme gerektirir.

Otizm sosyal iletişim alanında yetersiz ve sınırlı, tekrarlayıcı davranışlar ve kısıtlı ilgi alanlarının görüldüğü, belirtilerinin erken çocukluk çağında başladığı nörogelişimsel bir bozukluktur. İlk bir yaşta değerlendirmelerde birçok belirti saptanmışsa “risk grubunda” denir ve hemen müdahale başlar. Pek çok çalışma 2 yaşta konulan tanının güvenirlik oranının yüksek olduğunu gösterir.

6-9 aylık bebeklerde gözlenenler:

Uç noktada çığlık atmalar, ciyaklamalar

Konuşanın yüzüne bakmama

Annenin sesine yanıt vermemesi

Babıldamanın olmaması

Göz kontağı kurmaması

Karşılıklı gülümsemenin olmayışı

Beslenme sorunları

Duyusal uyaranlara aşırı uçlarda tepkiler

Motor gelişimde zayıflık

1-2 yaş arası

Oyuncakla amacına uygun oynayamama

Olumlu – duygularını olumlu paylaşamama

Alıcı ve ifade edici dilde gecikme

Mekanik konuşma, ekolaliler

Otizm tanısı erken koyulabildiğinde ilerleme kaydedilebilecek bir gelişimsel bozukluktur. Dolayısıyla erken tanı alması ve  doğru bir yol planının çizilmesi, takip edilmesi  oldukça değerlidir. Eğitim programını yapılandırırken çocuk ile detaylı bir tanıma çalışması yapılmalı ve çocuğun profili netleştirilmelidir. Daha sonra özel eğitimi planlanırken zaman zaman bireysel  zaman zaman grup eğitimleri içinde desteklenmelidir. Eğitimsel planda belirlenen amaçlar küçük parçalara ayrılmalı, aşamalı bir şekilde verilmeye çalışılmalıdır. Çocuğun hızına saygı duymak ve onu zorlamayacak adımlarla gelişimine eşlik etmek esas olmalıdır. Kuşkusuz bu noktada sabırlı olmak, pes etmemek son derece önemlidir. Çocuğa bakım veren ebeveynin yaşadığı zorluklarla başa çıkması için ruhsal bir  destek almasının da zaman zaman gerekebildiği unutulmamalıdır.

Erken çocukluk dönemindeki eğitim uygulamalarında çocuk 3 yaşından önce otistik tanısı almış ise ailenin bilgilendirilmesi ve desteklenmesi, çocuğun eğitimine katkı sağlanması mühimdir. Eğitimin planlanması ve koordinasyon RAM bünyesindeki özel eğitim hizmetleri kurulu tarafından yapılır. Buradaki müdahalelere çok daha hızlı cevap alınabilir.

Okul öncesi dönemindeki eğitim uygulamalarında özel eğitim gerektiren çocukların okul öncesi dönemde eğitimleri zorunludur. “Özel eğitim anaokulu” adı altında hizmet veren kurumlarda 37-66 ay aralığındaki özel eğitime ihtiyaç duyan çocukların eğitim ihtiyacı karşılanır. Ailelerin başvurusu sonucu il/ilçe özel eğitim hizmetleri kurulu kararıyla uygun kuruma yerleştirilirler. Daha sonraki dönemde mümkünse okul öncesi eğitimi normal gelişim gösteren çocuklarla da  desteklenmeli, kaynaştırma programı uygulanmalıdır. Kısıtlı ilgi alanları temel alınarak eğitim çalışmalarına başlanmalı ancak kademe kademe ilgi alanı genişletilmelidir. Eğitimlerindeki kilit noktalardan biri sosyal iletişim olduğundan en önemli amaçlardan biri iletişimi keyifli kılmaktır. Dolayısıyla eğitimci ile duygusal bağ kurması ve bu ikili ilişkiden keyif alması öncelikli amaçlardan biri olmalıdır.