Yeni Nesil Hastalık: Çölyak

 

Kilosu akranlarından az, hatta yemekle alakası yok diyen annelerden misiniz? Çocuğunuz sürekli iştahsız, dolayısıyla halsiz, solgun ve huysuz mu? Büyüme geriliğinden mi şüpheleniyorsunuz? Belki de sorununuz çağımızın ciddi sağlık sorunlarından biri olan ‘çölyak’dır… 

İnce bağırsağın, gluten adlı proteine karşı ömür boyu süren ve kronikleşen alerjisine çölyak diyoruz. Çölyak hastaları küçük yaşlarından itibaren arpa, buğday, çavdar vb. gluten proteini içeren besinlere anormal tepki verirler. Vücutları bu proteini tolere edemez. İnce bağırsaktaki “villi”ler gluten nedeniyle tahribata uğrar ve besinleri, mineralleri,vitaminleri ememez. Çölyak hastaları glutenli yiyecekler tükettiklerinde bağırsak mukozasında oluşan alerji nedeniyle villus çıkıntıları ve kıvrımları tahrip olarak azalır ve küçülürler. Böylece bağırsak yüzölçümü gittikçe azalır ve alınan gıdalar emilemez hale gelir. Bunun sonucunda bağışıklık sistemi zayıflar,  yaşa göre gelişim yavaşlar. İştahsızlık, sürekli halsiz olma durumu, yorgunluk ve ishal en sık görülen belirtilerdir. Çölyak hastalığının klinik belirtileri 1 yaş itibari ile glutenli yiyeceklerin tüketilmesiyle kolaylıkla gözlenebilir.

Çocuğunuzun çölyak hastası olduğunu nasıl anlarsınız?

Çocuklarda çölyak belirtileri orta düzeyden yüksek düzeye kadar farklılık gösterebilir. Sıklıkla çocuklarda çölyak hastalığında karşılaşılan semptomlar şöyledir:

  • İştahsızlık
  • Geçmeyen ishal
  • Şişkin veya ağrılı karın
  • Kilo kaybı-kilo alımında güçlük
  • Deri sorunları
  • Kemiklerin zayıflaması
  • Diş Problemleri
  • Yorgunluk
  • Anemi
  • Dikkat sorunları
  • Depresif ruh hali
  • Kaygı
  •   Sinirlilik

Yukarıda adı geçen belirtilerin tamamının çocukta görülmediği durumlar olabilir. Bazı durumlarda küçük çocuklarda çölyak hastalığında sık görülen belirtilerin hepsi görülmez. Daha çok yavaş gelişim, demir eksikliği, deri sorunları, diş sorunları gözlemlenebilir. Daha büyük yaş çocuklarda ise kabızlık/ishal, yağlı kaka, karın şişmesi, gaz gözlemlenebilir. Bu çocuklar yaşıtlarına göre daha kısa ve zayıf olabilirler.

Eğer çocuğunuz;

  • Yaşıtlarına göre daha kısa ve zayıf ise,
  • Gelişimi belirgin şekilde yavaşladı ise,
  • Bir kaç haftadır ishal ise,
  • Kronik kabızlık çekiyor, karın ağırısı veya kusması var ise,
  • Farklı dental sorunları var ise,
  • Tedavi ile iyileşmeyen anemisi var ise,

mutlaka çölyak testi yaptırın.

Çocukta çölyak olup olmadığının anlaşılması için kan testi ve endoskopi uygulaması yapılması gerekir. Test öncesinde glutenli yiyeceklerin yenilmeye devam edilmesi test sonuçlarının doğruluğu  için çok önemlidir. Her yaşta teşhis edilebilen çölyak hastalığının belirtileri çoğunlukla farklı hastalıkları da düşündürmektedir. Dolayısıyla çölyak hastalığının insan sağlığı üzerinde önem taşıyan birçok değişimlere neden olmasından dolayı doğru teşhisi önemlidir. Kan testleri ve sonrasında ince bağırsak biyopsisi ile kesin tanı konulmaktadır.
Çölyak Hastalığı Alerji Testleri, Rezonans ve Homeopati v.b yöntemlerle teşhis edilemez.

Glutensiz Diyet Şart!

Çölyak hastalığının tek tedavisi gluten içeren besinlerin ve ürünlerin (sabun, şampuan, soslar vb) tüketilmemesidir. Çocuğa diyete ek olarak mineral-vitamin-besin desteği de verilebilir. Diyetin sıkı bir şekilde uygulanması ile düzleşen ince bağırsak yüzeyi normal şeklini ve işlevini tekrar kazanmaktadır. Çok az miktarda alınan gluten bağısaklardaki tahribatın tekrarlamasına neden olur. Glutensiz sıkı bir diyetin uygulanması süresince çölyak hastasının genellikle bir şikayeti olmaz. Beslenme tarzının değiştirilmesinin ardından genelde kısa bir süre içerisinde şikayetler belirgin şekilde azalır. Şikayetlerin tamamen kaybolma süresi ince bağırsaktaki tahribat derecesi, hastanın yaşı, ve diğer faktörlere göre değişkenlik gösterebilir.
Gluten içeren gıdalardan kaynaklanan, hissedilebilir şikayetler çoğunlukla uzun süreler sonrası hatta bazen yıllar sonra kendini gösterir. Diyetin bozulması ya da terk edilmesi tedavi edilmesi çok daha zor olan ağır hastalıklara neden olabilir. Eğer çocuğunuzda çölyak tanısı konulmuş ise çocuğunuzun diyete uyması konusunda çok hasas olmalı ve diyete uyup uymadığını ciddiyetle denetlemelisiniz. Eğer çocuk okul çağında ise; eğitim kurumu ve öğretmenleri ile bu durumunu konuşmalı, yemek yediği alanlara önceden müdahale etmelisiniz. Çölyak hastalığı, tedavi uygulanmadığında kemik kırılmaları, kanser, kısırlık, geç yara kapanması, gelişim geriliği gibi ciddi sonuçlar ile karşılaşmanıza neden olabilir.

Gluten Alerjisi ile Karıştırmayın!

Çölyak  Hastalığı, gluten alerjisi ile karıştırılmamalıdır. Temelde iki sağlık sorunu birbirinden farklıdır. Gluten alerjisinde bağışıklık sisteminin bir kısmı alerjen besin ile tetiklenir ve kaşınma, kızarıklılık gibi belirtiler ortaya çıkar. Çölyak hastalığı ise genetiktir ve tetikleyici ile kendini gösterir. Çocuk, ebveynlerinden çölyak hastalığına yatkınlığını alır ve gluten alımında çölyak hastalığı tetiklenerek ortaya çıkar.

Unutmayın!

. Gluten içermesi ihtimali olan yiyeceklerin glutensiz gıda maddeleri ile aynı yerde bulunmaması önemlidir. Glutenli gıdaların glutensiz gıdalara temas etmemesi için bu maddeleri hemen ayırın.

. Yemek hazırlığı sırasında glutenli gıdalara değmiş, bulaşmış çatal, kaşık, süzgeç, tabak v.b. gereçler kesinlikle çölyaklı kişilerin gıdalarına dokundurulmamalıdır.

. İnce bağırsakta tahribata yol açarak hastalıklara neden olabilmesi için bir çay kaşığı un, buğday ya da bulgurun sekizde biri yeterli olmaktadır. Yani bu miktar bile zararlıdır.